31.10.2011

Πρόληψη του καρκίνου του μαστού. Ανασταλτικοί παράγοντες στη διαδικασία του προληπτικού ελέγχου:

imagesCA6QHZKR

        Η υγεία της γυναίκας διαμορφώνει διεθνώς έντονο προβληματισμό και προτάσσει αναγκαιότητες προς την κατεύθυνση ενός μοντέλου ολιστικής αντίληψης για την υγεία.

       Η υγεία ορίζεται ως μια ολότητα όπου η σωματική (σώμα), διανοητική (σκέψεις) και συναισθηματική υπόσταση του ατόμου λειτουργούν συνολικά, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και παράλληλα βρίσκονται σε δυναμική ισορροπία με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.Η διατήρηση της υγείας απαιτεί μια κατάσταση ισορροπίας

ανάμεσα στο σώμα, το νου και το περιβάλλον και προτρέπει τη γυναίκα να αναλάβει τις ευθύνες της και ενεργά να συμμετάσχει στη φροντίδα της υγείας της.

       Η υγεία μας εξαρτάται κατά 50% από τη συμπεριφορά μας, 20% από το περιβάλλον, 20% από την κληρονομικότητα και μόλις 10% από την ιατρική φροντίδα.

       Η πρόληψη της ασθένειας στο γυναικείο πληθυσμό στοχεύει στην πρώιμη και έγκαιρη ανίχνευση της νόσου, πριν αρχίσουν να εμφανίζονται κλινικά συμπτώματα. Αν και τα οφέλη της πρόληψης είναι προφανή, υπάρχουν πολλοί λόγοι που κάνουν τις γυναίκες να αναβάλλουν τον ετήσιο έλεγχο.

 ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ:

 Παιδεία:

       Η πρόληψη της ασθένειας ξεκινά από την ενημέρωση του γυναικείου πληθυσμού σχετικά με το τι σημαίνει «πρόληψη» και για ποιους λόγους είναι σημαντική η εφαρμογή της.

      Μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την αποχή των γυναικών από τον προληπτικό έλεγχο φέρει το εκπαιδευτικό σύστημα που δεν διδάσκει από μικρή ηλικία την αξία της πρόληψης και την δεν κινητοποιεί της γυναίκες να συμμετέχουν ενεργά στον προσυμπτωματικό έλεγχο.

       Mέσω της κατανόησης της ασθένειας και της αξίας της πρώιμης διάγνωσης είναι δυνατόν να ενισχυθούν και να ενδυναμωθούν οι γυναίκες για να νικήσουν το φόβο ,την αμηχανία και το αίσθημα του στιγματισμού που δημιουργεί σε πολλές περιπτώσεις η ασθένεια.

Σύστημα υγείας:

       Ένας άλλος ανασταλτικός παράγοντας είναι οι ελλείψεις του συστήματος υγείας σχετικά με τη διενέργεια μαστογραφίας. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κανένας οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού:

-          Η έλλειψη πρόσκλησης-υπενθύμισης από τις υπηρεσίες υγείας,

-          Η ασφαλιστική κάλυψη και η άγνοια των γυναικών για παροχή μαστογραφίας σε δημόσιους φορείς, αλλά και οι γραφειοκρατικές και άλλες δυσκολίες των ασφαλιστικών ταμείων,

-          Η πρόσβαση στην ιατρική παρακολούθηση,

-          Η σχέση με το ιατρικό προσωπικό και το γενικότερο κλίμα που επικρατεί στα δημόσια νοσοκομεία που ενδέχεται να χρωματίζει την εμπειρία του ελέγχου ως αρνητική.

Αποτελούν επιπλέον ανασταλτικούς παράγοντες στον καθιερωμένο ιατρικό έλεγχο.

 

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ:

       Οι γυναίκες στη σύγχρονη κοινωνία είναι αγωνίζονται να ισορροπήσουν μεταξύ πολλαπλών και συχνά αντικρουόμενων κοινωνικών ρόλων που κατέχουν στην καθημερινότητά τους:

       Ως Εργαζόμενη: πιεστικά ωράρια, έλλειψη προσωπικού χρόνου που καθιστά την αμέλεια στην πρώτη θέση των ανασταλτικών παραγόντων του προληπτικού ελέγχου.

       Ως Μητέρα: οι γυναίκες που είναι μητέρες κατέχουν το ρόλο του φροντιστή υγείας των άλλων με αποτέλεσμα να βάζουν τη δική τους υγεία σε δεύτερη μοίρα.

       Ως σύζυγος: το στήθος είναι σύμβολο θηλυκότητας και σεξουαλικότητας και οποιαδήποτε νύξη για πιθανή αφαίρεσή του αποτελεί ναρκισσιστικό πλήγμα, καθώς απειλή την ταυτότητα της γυναίκας και ενδέχεται να δημιουργήσει αρνητική αντίληψη για το σώμα και την σεξουαλικότητα της.

       Ως γυναίκα: Διστάζει να μπει στη διαδικασία της εξέτασης πιστεύοντας ότι ένα πιθανό παθολογικό αποτέλεσμα φέρει ένα ιδιάζοντα στιγματισμό για τη φύση της και της αποδίδει την ετικέτα του αρρώστου που την τοποθετεί σε θέση αδυναμίας, καθώς την αναγκάζει να επιβραδύνει τους ρυθμούς της ζωή της και την καθιστά ανίκανη να αντεπεξέρθει επαρκώς σε όλους τους παραπάνω ρόλους.

 

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ:

       Οι ψυχολογικοί λόγοι είναι ιδιαίτερα σημαντικοί, γιατί στην ουσία οι σκέψεις και τα συναισθήματά μας είναι αυτά που διαμορφώνουν την τελικά μας πρόθεση να εμπλακούμε σε οποιουδήποτε είδους δράση.

       Πιο συγκεκριμένα οι αντιλήψεις που έχουμε για την αξία της πρόληψης και τα συναισθήματά που δημιουργεί μέσα μας η έννοια «καρκίνος του μαστού», είναι αυτά που καθορίζουν την απόφαση μας να κάνουμε προγνωστικό έλεγχο.

        Είναι λοιπόν χρήσιμο να αναφερθούμε πρωταρχικά στις σκέψεις που δημιουργούν αντίστοιχα συναισθήματα και οδηγούν σε συγκεκριμένες δράσεις.

       Οι συνηθέστερες λανθασμένες αντιλήψεις και ψυχολογικές άμυνες που υπάρχουν σχετικά με την πρόληψη είναι:

 

Επιλεκτική προσοχή: 

«με καθησύχασε ο γυναικολόγος μου ότι δε χρειάζεται να κάνω μαστογραφία»

            Πολλές γυναίκες συγκρατούν στη μνήμη τους επιλεκτικά τις πληροφορίες που λαμβάνουν από το ιατρικό προσωπικό παρερμηνεύοντας τη σημασία των λεγομένων, για να προστατευτούν από το άγχος που θα τους προκαλούσε η σκέψη ότι θα πρέπει να εξετάζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Άρνηση:

 «δεν έχω οικογενειακό ιστορικό, άρα οι πιθανότητες να νοσήσω είναι ελάχιστες»

            Είναι η τάση που έχουν πολλές γυναίκες να προστατεύουν τον εαυτό τους από τις ενοχές που αποφεύγουν τον προληπτικό έλεγχο, ενώ γνωρίζουν τα οφέλη του, προσποιούμενες ότι δεν κινδυνεύουν από καρκίνο του μαστού, γιατί δεν έχουν ιστορικό κληρονομικότητας.

Αυθαίρετη εξαγωγή συμπερασμάτων:

«δεν πονάω και δεν έχω άλλου είδους συμπτώματα, άρα δεν κινδυνεύω, γιατί να κάνω προληπτικές εξετάσεις;»

           Πολλές γυναίκες έχουν εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας για τον καρκίνο του μαστού και δεν γνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ προληπτικού και διαγνωστικού ελέγχου.

       Επίσης, αρκετές γυναίκες αντιλαμβάνονται τη μαστογραφία ως διαγνωστική μονάχα μέθοδο και καθόλου ως προληπτική, προφανώς γιατί δε γνωρίζουν τη δεύτερη χρήση της. Καταλήγουν, λοιπόν, στο αυθαίρετο συμπέρασμα, ότι αν υπήρχε οποιοδήποτε πρόβλημα, θα υπήρχαν και τα αντίστοιχα συμπτώματα που το αποδεικνύουν. 

Υπεργενίκευση:

«αν διαγνωστώ με καρκίνο του μαστού, αυτό σημαίνει ότι θα πεθάνω»

          Οι έντονα φορτισμένες λέξεις που χρησιμοποιούνται σε αναφορές που γίνονται σχετικά με τον καρκίνο, όπως «επάρατη νόσος», δημιουργούν συνειρμούς αποστροφής σε οποιαδήποτε διαδικασία ελέγχου. Ένα θετικό αποτέλεσμα της μαστογραφίας ταυτίζεται στη συνείδησή των γυναικών ως διάγνωση καρκίνου και ισοδυναμεί στη σκέψη τους με θάνατο.

Εκλογίκευση:

«δεν κάνω μαστογραφία, γιατί δεν έχω χρήματα ή γιατί είναι δύσκολο μέσω του ασφαλιστικού μου ταμείου»

          Οι δυσκολίες που δημιουργούνταν από την ασφάλιση και από την άγνοια της λειτουργίας του συστήματος υγείας είναι παράγοντες που αποθαρρύνουν τις γυναίκες. Ωστόσο στις περισσότερες περιπτώσεις, φαίνεται πως οι ελλείψεις το συστήματος υγείας χρησιμοποιούνται σαν ένα άλλοθι, σαν μια πολύ καλή δικαιολογία και αποτελούν στην πραγματικότητα ένα παραπέτασμα που κρύβει βαθύτερους και ουσιαστικούς λόγους αποχής από τον έλεγχο.

Μεγιστοποίηση:

«η μαστογραφία είναι επώδυνη, φοβάμαι ότι θα πονέσω»

          Μια προηγούμενη αρνητική εμπειρία μπορεί να αποθαρρύνει τις γυναίκες από τον έλεγχο και να τις κάνει να μεγαλοποιήσουν την αίσθηση των ενοχλήσεων που αισθάνθηκαν κατά τη διάρκεια της εξέτασης με αποτέλεσμα να συγκρατούν στη μνήμη τους το πόνο που αισθάνθηκαν και να αρνούνται να επαναλάβουν τον προληπτικό έλεγχο

Προβολή:

«Αν η μαστογραφία δείξει ένα παθολογικό αποτέλεσμα, θα στεναχωρήσω τους γύρω μου, αν δεν κάνω την εξέταση τους προστατεύω από τον πόνο που θα προκαλέσω»

            Είναι η απόπειρα των γυναικών να καλύψουν το φόβο για την υγεία τους και την αγωνία που θα αισθανθούν, σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος, μετατέθοντάς τον σε αγωνία να μη διαταραχθεί η γαλήνη των σημαντικών άλλων του περιβάλλοντός τους

Διχοτομικός τρόπος σκέψης:

«Δεν θέλω να εξεταστώ γιατί στην περίπτωση διάγνωσης παθολογικού αποτελέσματος θα χάσω τη γυναικεία μου φύση και θα αισθάνομαι μειονεκτικά απέναντι στις άλλες γυναίκες»

            Το στήθος είναι σύμβολο μητρότητας και θηλυκότητας απειλή προς αυτό ταυτίζεται με την απειλή να χάσει κάποια γυναίκα την ταυτότητά της. Η εμπειρία της εξέτασης και το πιθανώς παθολογικό αποτέλεσμα φαντάζει σαν μια κατάσταση «όλα-η- τίποτα». Πολλές γυναίκες αισθάνονται ότι το στήθος είναι αυτό που υπογραμμίζει τη γυναικεία τους φύση, παραβλέποντας όλα τα άλλα χαρακτηριστικά φύλου τους.

Οι παραπάνω λανθασμένες αντιλήψεις δημιουργούν συναισθήματα:

  • Αμηχανίας λόγω παραβίασης της ιδιωτικότητας και ντροπής πολλές φορές για την εξέταση

 

  • Άγχους για το αποτέλεσμα επειδή μια θετική ένδειξη στη μαστογραφία που μπορεί να αποτελέσει πλήγμα στην αυτοεκτίμηση

 

  • Ανησυχίας για την διατάραξη της οικογενειακής ισορροπίας, καθώς στην περίπτωση παθολογικού αποτελέσματος μια γυναίκα θα πρέπει να επιβραδύνει τους ρυθμούς της καθημερινότητάς της και ίσως να παραιτηθεί προσωρινά από τους πολλαπλούς ρόλους που κατέχει

 

  • Ανασφάλειας  σχετικά με το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον που καλείται να την υποστηρίξει

 

  • Φόβου

 

       Ο φόβος είναι ένα βασικό συναίσθημα που προκαλείται από τη συνειδητοποίηση ενός πραγματικού ή φανταστικού κινδύνου. O φόβος της αρρώστιας, είναι μια κατάσταση σε κάποιο βαθμό φυσιολογική για τους περισσότερους ανθρώπους. Βιώνεται ως απειλή που αποδυναμώνει τον άνθρωπο πολλαπλά, καθώς επιδρά στον ψυχισμό, τη δύναμη, την αισιοδοξία και το κουράγιο.

       Είναι ένα πολύ ισχυρό συναίσθημα που παρακινεί σε δράση και αποσκοπεί στη μείωση της έντασης που δημιουργεί.

 

Πιθανές αντιδράσεις:

 

  • Φυγής: που είναι στην ουσία αυτό που πολλές γυναίκες εφαρμόζουν στην απόπειρα τους να αντιμετωπίσουν το φόβο για τη μαστογραφία. Αρνούνται την πιθανότητα ότι μπορεί να υπάρχει κάποια παθολογική ένδειξη, και απέχουν από τον προληπτικό έλεγχο

 

  • Παγώματος: Ο φόβος του καρκίνου του μαστού και οι συσχετίσεις του με το θάνατο, είναι τόσο μεγάλος που τις κατακλύζει και ακυρώνει οποιαδήποτε δράση. Οι γυναίκες κυριεύονται σε τόσο μεγάλο βαθμό από το φόβο που δεν τολμούν καν να προσέρθουν για την προληπτική εξέταση.

 

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝΑΥΞΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ – ΚΙΝΗΤΡΑ:

 

«Η γνώση είναι το πρώτο βήμα αντιμετώπισης»

       Αυτό που κάνουμε σήμερα είναι μια προσπάθεια να ενημερώσουμε το γυναικείο πληθυσμό και να τον κινητοποιήσουμε να συμμετάσχει στον προγνωστικό έλεγχο. Τα ΜΜΕ ενημέρωσης έχουν αρχίσει να ευαισθητοποιούνται και να συντονίζουν αυτή την προσπάθεια. Χρειάζεται να επιπλέον να ληφθούν και να εφαρμοστούν μέτρα Δημόσια Υγείας σε ευρύτερη κλίμακα.

        Ωστόσο η σωστή και έγκυρη ενημέρωση δεν αρκεί πάντα για να αλλάξει τη συμπεριφορά των γυναικών και να τις κατευθύνει σε θετικότερες στάσεις ζωής. Αυτό κυρίως συμβαίνει γιατί η γνώση που λαμβάνουμε σε θέματα υγείας δε μεταφράζεται πάντα σε αντίστοιχη δράση.

       Πέρα από την ευθύνη της κοινωνίας να διαπαιδαγωγήσει τα άτομα από μικρή ηλικία στην αξία του προσυμπτωματικού ελέγχου, απαιτούνται αλλαγές και σε ατομικό επίπεδο.

       Και αυτό που πρέπει να αλλάξει πρώτο είναι οι λανθασμένες αντιλήψεις που ανέφερα προηγούμενα, γιατί η πρόληψη είναι ευθύνη όλων μας και καθενός ξεχωριστά.

       Η διατήρηση της υγείας είναι ένα συνεχές που ξεκινά από την πρωτογενής φροντίδα, δηλαδή την πρόληψη και επεκτείνεται στη διαγνωστική διαδικασία, μαστογραφία και τη θεραπεία, όπου υπάρχει ανάγκη.

Ας αναφέρουμε για ακόμα μια φορά τι εννοούμε όταν λέμε «πρόληψη»:

       Πρόληψη σημαίνει ότι κάνουμε ιατρικές εξετάσεις για να εκτιμηθεί η κατάσταση της υγείας προτού εκδηλωθεί κάποιο κλινικό σύμπτωμα με στόχο να εντοπιστεί έγκαιρα και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Με άλλα λόγια, σημαίνει επιλέγω να πάρω στα χέρια μου τον έλεγχο της υγείας μου.

       Έχοντας αυτό στο πίσω μέρος του μυαλού μας, ας προσπαθήσουμε μαζί να διορθώσουμε τις παραπάνω λανθασμένες αντιλήψεις και να τις αντικαταστήσουμε με περισσότερο υγιείς σκέψεις.

 

Άρνηση:

 «δεν έχω οικογενειακό ιστορικό, άρα οι πιθανότητες να νοσήσω είναι ελάχιστες»

            Ακόμη και αν είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχει ιστορικό κληρονομικότητας, ο τακτικός έλεγχος είναι μια ασπίδα που μας προφυλάσσει από κάθε ενδεχόμενο ασθένειας, καθώς στην ουσία η χρησιμότητά του δεν είναι να θεραπεύσει, αλλά να προλάβει τη διαδικασία της θεραπείας.  

Αυθαίρετη εξαγωγή συμπερασμάτων:

«δεν πονάω και δεν έχω άλλου είδους συμπτώματα, άρα δεν κινδυνεύω, γιατί να κάνω προληπτικές εξετάσεις;»

            Ο ρόλος του ελέγχου είναι να ανιχνεύσει πιθανή παθολογία πριν να υπάρχουν παθολογικά συμπτώματα.

Υπεργενίκευση:

«αν διαγνωστώ με καρκίνο του μαστού, αυτό σημαίνει ότι θα πεθάνω»

           Ο καρκίνος του μαστού, παλαιότερα ταυτιζόταν στην ευρεία έννοια «καρκίνος» που ισούται με θάνατο. Ωστόσο η πρόληψη και η επιτυχείς θεραπευτικές παρεμβάσεις άλλαξαν την οπτική για την πρόγνωση και τη θεραπεία της ασθένειας.

        Ο καρκίνος του μαστού δεν είναι θανατική καταδίκη. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό και να προσπαθήσουμε να αντικαταστήσουμε αυτή την αυτόματη σκέψη με περισσότερο λειτουργικούς συνειρμούς.

       Ο καρκίνος του μαστού μπορεί να προληφθεί. Η εξίσωση «καρκίνος του μαστού = θάνατος», θα ήταν χρήσιμό να αντικατασταθεί από το «πρόληψη καρκίνου του μαστού = ζωή»

Μεγιστοποίηση:

«η μαστογραφία είναι επώδυνη, φοβάμαι ότι θα πονέσω»

            Η μαστογραφία που γίνεται με το σωστό τρόπο και από εξειδικευμένο προσωπικό δημιουργεί μια ανεπαίσθητη ενόχληση. Αν η εμπειρία σας ήταν επώδυνη, μπορείτε πάντα να απευθυνθείτε σε  άλλους ιατρούς

Προβολή:

«Αν η μαστογραφία δείξει ένα παθολογικό αποτέλεσμα, θα στεναχωρήσω τους γύρω μου, αν δεν κάνω την εξέταση τους προστατεύω από τον πόνο που θα προκαλέσω»

            Σαν μητέρες και γυναίκες με την συμμέτοχη σας στους προληπτικούς ελέγχους δίνετε το καλύτερο και πιο καταλυτικό μάθημα στα παιδία σας μέσα από το παράδειγμα σας ότι είστε υπεύθυνες να φροντίζετε την υγεία σας και άρα διδάσκετε την ιδία υπευθυνότητα να προσέχουν τον εαυτό τους και στα παιδιά σας.

       Άλλωστε με τον προληπτικό έλεγχο, παίρνουμε την ευθύνη της υγείας μας στα χέρια μας και προστατεύουμε τους ανθρώπους που αγαπάμε από τον μεγαλύτερο πόνο που μπορεί να προκαλέσει η μη έγκαιρη ανίχνευσή της παθολογίας. Σώζοντας τη μητέρα, σώζουμε την οικογένεια.

Διχοτομικός τρόπος σκέψης:

«Δεν θέλω να εξεταστώ γιατί στην περίπτωση διάγνωσης παθολογικού αποτελέσματος θα χάσω τη γυναικεία μου φύση και θα αισθάνομαι μειονεκτικά απέναντι στις άλλες γυναίκες»

           Ο στιγματισμός και η μειονεξία απέναντι στις άλλες γυναίκες στην ουσία μπορεί να προληφθεί με τον τακτικό έλεγχο. Η επιλογή να φροντίσουμε την υγεία μας σημαίνει ότι έχουμε αυτόνομη προσωπικότητα και λαμβάνουμε ενεργό ρόλο στην προάσπιση της υγείας μας.

       Στιγματισμός δεν είναι η πρόληψη. Και γιατί στ’ αλήθεια συμμετέχουμε όλοι σήμερα σ’ αυτή την εκδήλωση, αν φοβόμαστε το στιγματισμό; Μιλάμε ανοιχτά για την πρόληψη και προσπαθούμε να κινητοποιήσουμε όλες εσάς να κάνετε τις απαραίτητες προληπτικές εξετάσεις.

        Το να καταφέρουμε να αντικαταστήσουμε τους τις λανθασμένες αντιλήψεις με περισσότερο ορθολογιστικούς συλλογισμούς είναι το πρώτο βήμα για να κινητοποιηθούμε προς την κατεύθυνση του προληπτικού ελέγχου. Χρειάζεται στη συνέχεια να νικήσουμε το συναίσθημα του φόβου για τον έλεγχο.

       Ο φόβος για τον προληπτικό έλεγχο δεν είναι αντίπαλος, αλλά σύμμαχος. Όταν δεν μας κατακλύζει, έχει τη δύναμη να μας κινητοποιεί.

        Για να μπορέσουμε να σταθούμε να τον κάνουμε φίλο και σύμμαχό μας είναι χρήσιμο να αναλογιστούμε το σύστημα των δυνάμεων που η κάθε μια ξεχωριστά έχει στη διάθεσή της, στη διακριτική της ευχέρεια.

Η γνώση που λαμβάνουμε σε θέματα υγείας δε μεταφράζεται πάντα σε αντίστοιχη δράση.

        Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι φέρουμε ευθύνη για την υγεία μας και η πρόληψη είναι ο καλύτερος τρόπος για να αποδείξουμε ότι ουσιαστικά επιλέγουμε τη ζωή.

        Φεύγοντας σήμερα από την αίθουσα θα διανέμουμε σε όλες σας το σύστημα δυνάμεων που προανέφερα με την προσδοκία να το συμπληρώσετε στο δικό σας χρόνο. Θα ήθελα, λοιπόν, να κλείσω την παρουσίασή μου, δίνοντας και μήνυμα ότι

η Πρόληψη είναι σύμμαχος και σώζει ζωές.

        Και ελπίζοντας πως κρατώντας το σύνολο των δυνάμεών σας στα χέρια σας, θα κατευθυνθείτε σύντομα στον προληπτικό έλεγχο.